Wielu mieszkańców miasta z pewnością kojarzy tzw. grób 7 nieznanych żołnierzy Wojska Polskiego na cmentarzu komunalnym w Słubicach. Co roku przed Dniem Wszystkich Świętych harcerze ZHP Hufca Słubice sprzątają kwaterę i pozostawiają na niej swoje znicze. Dokładnie 5 lat trwały starania społecznego opiekuna zabytków powiatu słubickiego Rolanda Semika o weryfikację tego grobu przez Instytut Pamięci Narodowej albo Lubuski Urząd Wojewódzki.

Sektor 14, rząd 19, grób nr 2 – to tu zgodnie z treścią tablicy pamiątkowej miało spoczywać 7 nieznanych żołnierzy Wojska Polskiego, poległych w 1945 roku. Oficjalnie trafił do ewidencji grobów wojennych pod opieką wojewody lubuskiego. Prawda o mogile okazuje się nieco inna, niż dotychczas myślano...

Co wzbudzało dotychczasowe wątpliwości?

Wątpliwości R. Semika co do spoczynku w kwaterze 7 polskich żołnierzy zostały szczegółowo opisane m.in. w Gazecie Lubuskiej z 15.12.2021:

https://gazetalubuska.pl/grob-7-nieznanych-zolnierzy-w-slubicach-to-tylko-miejska-legenda-jest-wniosek-do-ipn-o-przebadanie-kwatery/ar/c15-15952365

Chodziło m.in. o:

  • brak faktycznych działań zbrojnych na terenie ówczesnego prawobrzeżnego przedmieścia Frankfurtu nad Odrą – Dammvorstadt (cywile i wojsko ewakuowali się przed dotarciem tu Armii Czerwonej),
  • brak potwierdzonych informacji o udziale Polaków przy zajęciu Słubic w 1945 roku,
  • brak wzmianki o pochówku 7 żołnierzy WP w księgach parafialnych, prowadzonych wówczas przez ks. Maximiliana Lobodę,
  • kamienny wizerunek Krzyża „Virtuti Militari”, który był zapisany z błędem ortograficznym jako „Wirtuti Militari”,
  • czy fakt, że w/w krzyż nie był przyznawany żołnierzom nieznanym z imienia i nazwiska.

Korespondencja z urzędami

W pierwszej kolejności pod koniec 2021 roku o wyjaśnienie tych wątpliwości został poproszony Instytut Pamięci Narodowej (oddział w Szczecinie). Odpowiedź przyszła w październiku 2022 roku wskazując na kompetencje w tym zakresie Lubuskiego Urzędu Wojewódzkiego (powołano się przy tym na ustawę z 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych).

Korespondencja R. Semika z dyrektorem Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców LUW Panem Pawłem Klimczakiem trwała wiele miesięcy, a na przebadanie grobu brakowało pieniędzy w budżecie województwa. W pierwszej kolejności służby wojewody poleciły gminie usunąć kamienny wizerunek Krzyża Virtuti Militari, zawierający błąd ortograficzny.

Przełomowe odkrycie podczas badań

Faktyczne działania badawcze pod nagrobkiem zostały podjęte dopiero niedawno, 28 listopada 2025 roku. Na zlecenie Lubuskiego Urzędu Wojewódzkiego, a także za zgodą burmistrzyni Słubic Marzeny Słodownik, Pracownia Badań Historycznych i Archeologicznych POMOST w Poznaniu wykonała badania sondażowe na wspomnianej kwaterze. Swojej pomocy osobowej i sprzętowej udzieliło również Stowarzyszenie Templum, aktywne zwłaszcza na ziemi myśliborskiej.

Zgodnie z informacją udzieloną na początku 2026 roku przez Pracownię POMOST ta podczas listopadowych prac w Słubicach odnalazła 3 trumny i w sumie 10 szkieletów.

Przedstawiciel POMOST-u napisał: „szczątki musiały zostać przeniesione w to miejsce przy okazji ekshumacji”, „nie odnotowaliśmy szczątków ani artefaktów świadczących o pochówku żołnierzy polskich”, „wyodrębniliśmy szkielety żołnierza niemieckiego oraz radzieckiego; pozostałe szczątki należały na 99% do osób cywilnych nieznanej narodowości”.

Co dalej z grobem?

Co to oznacza w praktyce? Czy z pomnika zniknie wprowadzająca w błąd tablica pamiątkowa? Czy żołnierze niemiecki i radziecki zostaną ekshumowani na inne cmentarze, a miejsce straci status grobu wojennego i opiekę służb wojewódzkich? To powinno rozstrzygnąć się w najbliższych miesiącach.

Poniżej galeria zdjęć prezentującą korespondencję prowadzoną w tej sprawie.

Informację sporządził Roland Semik.