Słubice: 23 maja 2018   |   Imieniny: Iwona, Michał, Dezyriusz
reklama
reklama

Koszary wojskowe przedwojennych Słubic w ujęciu Joachima Schneidera

25 lutego b.r. w siedzibie Archiwum Miejskiego we Frankfurcie nad Odrą odbyło się zebranie członków Towarzystwa Historycznego, podczas którego to Joachim Schneider przedstawił efekty swoich badań nad historią koszar wojskowych w przedwojennych Słubicach.

Wprowadzenie

Temat wojskowości w przedwojennych Słubicach pojawiał się już dwukrotnie, w krótkim artykule: Wojskowość w Słubicach w latach 1890-1914 ale i w galerii: Lotnisko wojskowe i nie tylko. Militarne oblicze Słubic na starych fotografiach

Czas na kolejną dawkę informacji pochodzących od Joachima Schneidera, urodzonego przed wojną w domu przy ul. Wojska Polskiego 27 (u zbiegu z ul. Bohaterów Warszawy), pasjonata historii wojskowości i członka Towarzystwa Historycznego we Frankfurcie nad Odrą.

Na mapie z 1870 r. w miejscu, gdzie powstały później koszary wojskowe, rozpoznać można stajnie. Po wojnie prusko-francuskiej wskutek obowiązku płacenia kontrybucji wojennych kasa państwowa już nie świeciła pustkami. Już kilka lat później rozpoczęto budowę koszar wojskowych w lewobrzeżnej części Frankfurtu nad Odrą.

Na prawym brzegu, znanym od 1788 r. jako Dammvorstadt, również rozpoczęto wznoszenie koszar, ale były to inicjatywy prywatne za zgodą administracji wojskowej. W ten sposób powstały dwa duże place budowy: plac A na parceli Meissnera (obecnie teren Starostwa Powiatowego w Słubicach), a także plac B na parceli Weidnera (obecnie teren na południe od ul. Bohaterów Warszawy).

1 października 1882 r. na parceli Müllera przy Holhofstraße, obecnie ul. Kopernika, nieopodal dzisiejszego szpitala, uruchomiono stołówkę dla pułku dragonów. W marcu 1884 r. przedstawiciele fiskusa wojskowego oraz firmy budowlanej Zänkert&Stumpf podpisali umowę na budowę koszar A i B w przedwojennych Słubicach, co ziściło się też w latach 1884-1885.

18 sierpnia 1884 r. miała miejsce tradycyjna uroczystość zawieszenia wiechy i już 7 marca 1885 r. pułk dragonów mógł wprowadzić się do nowo powstałych koszar. Umowę najmu zawarto na 15 lat, a stosunki właścicielskie uległy zmianie dopiero w latach 20. XX w. Koszary A przeszły na własność wojskowego urzędu kwaterunkowego (Heeresunterkunftsamt) w 1929 r., a koszary B – najpierw na przełomie 1925 i 1926 r. na własność urzędu kwaterunkowego, a rok później na własność osoby prywatnej, niejakiego Schmerse z Berlina.

W 1888 r. przy Roßstraße, obecnie ul. Mickiewicza 11, powstało kasyno dla korpusu oficerskiego pułku dragonów. Koszary A i B były użytkowane przez 12 Pułk Dragonów tylko do 1890 r., kiedy to jednostka została przeniesiona do Gniezna. Później przyszedł czas na pododdziały 18 Pułku Artylerii Polowej w koszarach A przy ul. Piłsudskiego i 3 Pułk Ułanów im. Cara Aleksandra II (1 Brandenburski), który stacjonował w koszarach B aż do przenosin do Fürstenwalde w 1897 r.

Na początku 1899 r. do koszar A wprowadziły się I i II kompania 2 Batalionu Telegrafistów, a w latach 1912-1913 r. powstał kolejny kompleks budynków, gdzie swoje miejsce znalazła kompania broni maszynowej 8 Lejbgrenadierskiego Pułku im. Króla Fryderyka Wilhelma III (1 Brandenburskiego). Po wojnie była to siedziba WOP i Straży Granicznej, a obecnie część wznoszonego właśnie Osiedla Świerkowego.

Później były też inne pododdziały, a nawet policyjna szkoła zawodowa. Około 1905 r. wzniesiono halę musztry (niem. Exerziershalle, Exerhiershaus, Wirtschaftsgebäude), która funkcjonuje dziś jako Miejska Hala Sportowa przy ul. Piłsudskiego 17. W 1914 r. na potrzeby powstała istniejąca do dzisiaj stacja rozdzielcza przy ul. Konstytucji 3 Maja. Wcześniej w tym miejscu ulokowany był magazyn prochu.

Na podstawie ustawy o obronności z 23 marca 1921 r. sztab 1 Dywizji Kawalerii został ulokowany we Frankfurcie nad Odrą. Dowódca stacjonował w budynku przy Wilhelmsplatz 11, zaś sztab mieścił się w budynku późniejszej strażnicy WOP (wówczas Pulverkrug, obecnie ul. Konstytucji 3 Maja).

Przy okazji powstało wiele budynków dla rodzin skoszarowanych i obsługi technicznej koszar. Około 1925 r. przy ul. Bohaterów Warszawy wzniesiono 7 domów mieszkalnych dla funkcjonariuszy policji porządkowej (niem. Schutzpolizei), a około 1928 r. wzniesiono kamienicę przy Neuer Markt 22/22a, obecnie Starostwo Powiatowe przy ul. Piłsudskiego 20.

Aby połączyć koszary A i B postanowiono zamknąć ul. Bohaterów Warszawy na odcinku za domem nr 4c (wówczas Trettiner Straße 11). W miejscu po przeniesionym bielniku wosku wzniesiono budynek garażowy na około 150 pojazdów.

20 października 1935 r. do rozbudowanych w ten sposób koszar wprowadziła się jednostka o nazwie: Panzerabwehrabteilung 3. Jednostka była zmotoryzowana i wyposażona w Panzerabwehrkanone 3,7-cm Pak 36. W pierwszych dniach sierpnia 1939 r. została przeniesiona do Flatow na Pomorzu. Budynki koszarowe zyskały również swoich patronów: te południowe – Ewalda Christiana von Kleista (1715-1759), który poległ wskutek ran poniesionych w bitwie pod Kunowicami, a północne – Hermanna von Wißmana (1853-1905).

Koszary bez uszczerbku przetrwały oblężenie Dammvorstadt od 1 lutego do 18 kwietnia 1945 r., a także bezkrwawe zdobycie tego terenu przez Armię Czerwona rankiem 19 kwietnia.

W latach 1994-1999 rozebrano spora część hali i garaży, zarówno w koszarach A jak i przy ul. Konstytucji 3 Maja. W latach 1995-1996 wzniesiono domy studenckie „Iuventa“ (ul. Piłsudskiego 14) oraz „Gaudium“ (ul. Piłsudskiego 15). W grudniu 1996 r. ruszyła rozbiórka bloku I (niem. Manschaftsblock I), na miejscu którego w latach 1997-1998 wybudowano Dom Studencki „Arcadia“ przy ul. Piłsudskiego 13. W latach 1999-2000 powstał zaś dom studencki „Sapientia“ przy ul. Piłsudskiego 16.

W tzw. Menagengebäude z lat 1884-1885 mieści sie Powiatowy Urzad Pracy (ul. Piłsudskiego 19), a w przyległej kamienicy przy ul. Piłsudskiego 20 z ok. 1928 r. urządzono Starostwo Powiatowe w Słubicach.

W latach 1998-1999 wozownia nr 4 (niem. Wagenhaus Nr. 4) z lat 1884-1885, jak i przyległy budynek łączności (niem. Funkgebäude) z ok. 1905 r zostały w dużej mierze rozebrane i przebudowane na potrzeby przyszłego Urzędu Miejskiego, którego uruchomienie nastąpiło oficjalnie 30 stycznia 2000 r. (obecnie ul. Akademicka 1).

We wrześniu 2003 r. wyburzono dawny Manschaftsblock II, a w jego miejsce w latach 2004-2005 wzniesiono Dom Studencki „Forum“, gdzie na parterze działa klub studencki „Witkacy“. W 2003 r. naprzeciwko dawnej przepompowni (obecnie klub „Portofino“ przy ul. Konstytucji 3 Maja 78) wzniesiono dom doktoranta UAM.

Do dzisiejszych czasów przetrwały więc: Menganegebäude – Powiatowy Urzd Pracy (1884-1885), Manschaftsblock koszar B – Liceum (1884-1885), Exerzierhalle – Miejska Hala Sportowa (ok. 1905), koszary Wißmanna – budynek frontowy Osiedla Świerkowego (1912-1913), kamienica mieszkalna – Starostwo Powiatowe (ok. 1928) i Stabsgebäude – Prokuratura Rejonowa (1936).

Galeria

Zdjęcie 1. Mapa z 1882 r., na której widać jeszcze stare stajnie pułku dragonów. Pomiędzy nimi po prawej strony mapy „Wachsbleiche”, czyli bielnik wosku – najstarsze przedsiębiorstwo przemysłowe Frankfurtu nad Odrą, upamiętnione tablicą nr 1 w ramach ścieżki edukacyjnej po historycznych miejscach Słubic.

koszary-wojskowe01
Zdjęcie 2. Mapa koszar wojskowych z 1895 r., zlokalizowanych na przestrzeni pomiędzy ul. Wojska Polskiego (Sonnenburger Straße) od zachodu i ul. Konstytucji 3 Maja (An der Wachsbleiche) od wschodu.

koszary-wojskowe02

Zdjęcie nr 3. Dawna wartownia i brama wjazdowa na południowych obrzeżach koszar (obecnie teren pomiędzy Domem Studenckim „Forum” a Powiatowym Urzędem Pracy). Później w miejscu bramy wzniesiono szlaban.

koszary-wojskowe03

Zdjęcie nr 4. Budynki frontowe koszar przy ul. Piłsudskiego powstały dwuetapowo. Dwa pierwsze obiekty ukończono w 1884 r., zaś lukę pomiędzy nimi uzupełniono w 1905 r. Na ich miejscu stoją obecnie domy studenckie UAM „Arcadia” i „Forum”.

koszary-wojskowe04

Zdjęcie nr 5. Plac budowy w okolicach obecnego Domu Studenckiego „Sapientia”. W tle widać istniejące do dzisiaj kamienice przy ul. Piłsudskiego i Wojska Polskiego.

koszary-wojskowe05

Zdjęcie nr 6. „Exerzierplatz”, czyli plac musztry od strony Schwiebuser Straße (obecnie ul. Piłsudskiego) na archiwalnych planach budowlanych.

koszary-wojskowe06

Zdjęcie nr 7. Uroczyste przekazanie kluczy do nowych budynków, 20 października 1935 r. Wśród odświętnie ubranych m.in. architekt i kierownik budowy. Pod numerem 4 Martin Albrecht nadburmistrz Frankfurtu nad Odrą w latach 1933-1943. Z tyłu widoczna siedziba sztabu, obecnie siedziba Prokuratury Rejonowej przy ul. Konstytucji 3 Maja 6 w Słubicach.

koszary-wojskowe07

Zdjęcie nr 8. Bielnik wosku rodziny Harttung, obecnie okolice restauracji Portofino przy ul. Konstytucji 3 Maja.

koszary-wojskowe08

Zdjęcie nr 9. Kolumna samochodów wojskowych w przedwojennych Słubicach. Skrót „RH” obecny na tablicach rejestracyjnych wskazuje na Reichswehrę.

koszary-wojskowe09

Zdjęcie nr 10. Nieprzydatne wojsku budynki były sukcesywnie rozbierane lub przynajmniej przebudowywane.

koszary-wojskowe10

Zdjęcie nr 11. Budowa jednej z hali w latach 30. XX w.

koszary-wojskowe11

Zdjęcie nr 12. Rozbudowa koszar w latach 30. XX w.

koszary-wojskowe12
 

Chcesz dodać komentarz do artykułu? Zaloguj się lub zarejestruj swoje konto na portalu.

Reklama
Reklama

Informacje o autorze

Roland Semik - rocznik 1984, z wykształcenia prawnik z zakresu prawa polskiego i niemieckiego; z zamiłowania historyk, regionalista i dziennikarz obywatelski.
roland_semikKontakt: roland_semik@yahoo.de

Najchętniej czytane

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama