GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY
W GMINIE SŁUBICE
NA LATA 2023 - 2025
I.	Wprowadzenie

Dla dobra rodziny, które jest naturalnym środowiskiem rozwoju i dobra wszystkich jej członków, a w szczególności dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych, konieczne jest wspieranie rodzin ze strony państwa, w tych przypadkach, kiedy własne zasoby i możliwości nie wystarczają, aby pokonać sytuacje trudne lub kryzysowe. Szczególnie dziecko do prawidłowego rozwoju potrzebuje rodziny, która otacza je miłością, zapewnia poczucie bezpieczeństwa i zaspakaja jego potrzeby. Z punktu widzenia potrzeb dziecka, naturalna rodzina jest podstawowym środowiskiem zapewnienia bezpieczeństwa emocjonalnego, jest naturalnym środowiskiem wychowawczym, w którym główny element stanowią interakcje zachodzące między jej członkami. Rodzina w sposób świadomy 
i nieświadomy oddziałuje na osobowość dziecka, przekazuje mu swój system wartości, tradycje, poglądy, ukierunkowuje jego aktywność i postępowanie na całe życie. Naturalna rodzina jest najbardziej stabilnym punktem odniesienia w doświadczeniu dziecka. Pomyślny rozwój dziecka jest możliwy w prawidłowo funkcjonującej rodzinie. Dlatego, jeśli w funkcjonowaniu rodziny pojawiają się dysfunkcje, instytucje i służby zobligowane do wspierania rodziny zobowiązane są do podjęcia na jej rzecz określonych działań. Problemy występujące w rodzinie często są złożone i wymagają interdyscyplinarnych rozwiązań. Choroba alkoholowa, przemoc w rodzinie, niewydolność w wypełnianiu funkcji opiekuńczo - wychowawczych, to główne problemy dezorganizujące życie rodzin, którym często towarzyszy również problem ubóstwa, czy długotrwałego bezrobocia. Dlatego rodziny dysfunkcyjne wymagają stałego monitorowania przez pracowników socjalnych, pedagogów szkolnych, policji, kuratorów sądowych i przedstawicieli innych instytucji, które mają kontakt z rodziną oraz podejmowania działań na rzecz rodziny w oparciu o sprecyzowany plan działania.
Organizując różnorodne formy wsparcia na rzecz rodziny wieloproblemowej, należy doceniać i konsekwentnie realizować zasadę podstawowej roli opiekuńczej i wychowawczej rodziny w rozwoju dziecka. Zamiast zastępować rodzinę w jej funkcji opiekuńczo – wychowawczej, należy ją wspierać i wspomagać tak, aby przywrócić prawidłowe funkcjonowanie. Stąd też, założeniem niniejszego Programu jest wsparcie rodziny naturalnej już na etapie, kiedy pojawiają się problemy.
Problemem przemocy w rodzinie na terenie Gminy Słubice zajmuje się Zespół Interdyscyplinarny ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie, którego celem jest integrowanie i koordynowanie działań przedstawicieli różnych podmiotów oraz specjalistów w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
Opierając się na założeniach ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 447 ze zm.) - dalej u.w.r.s.z. zaleca się zaangażowanie asystenta rodziny, o którym stanowi art. 11 ust. 3 i art. 12 u.w.r.s.z. Bardzo ważne jest, iż rola asystenta rodziny zaczyna się już na etapie profilaktyki i polega na aktywnym wspieraniu rodziny. Zadaniem asystenta jest całościowe wspieranie rodzin wychowujących dzieci, zagrożonych różnymi dysfunkcjami. Asystent reaguje na sygnały wskazujące na powstawanie w rodzinie problemów związanych z jej prawidłowym funkcjonowaniem, otrzymywane z różnych źródeł: od pracownika socjalnego, pedagoga szkolnego, z policji, czy też od pielęgniarki środowiskowej. Celem pracy asystenta będzie osiągnięcie przez rodzinę podstawowego poziomu stabilności życiowej, która umożliwi jej wychowywanie dzieci. Jego głównym zadaniem jest niedopuszczenie do oddzielenia dzieci od rodziny. W przypadku niemożności zapewnienia opieki i wychowania dziecka przez rodzinę, powiat organizuje pieczę zastępczą w formie rodzinnej i instytucjonalnej. Do zadań gminy w myśl ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej należy ponoszenie częściowych wydatków związanych z pobytem dziecka w wyżej wskazanych formach pieczy zastępczej. Należy zauważyć, że wspieranie rodziny, to jednocześnie rozwój i wzmacnianie społeczności lokalnej. Reformy ustroju terytorialnego państwa powodują, że coraz więcej kompetencji przejmują samorządy gmin i powiatów. Dzieje się tak wzorem innych państw Unii Europejskiej, w których służby społeczne funkcjonują jak najbliżej rodziny.
Pomoc Społeczna jako instytucja polityki społecznej państwa ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W przepisach o pomocy społecznej zawarta jest zasada pomocniczości, która kładzie nacisk na wspieranie, a nie bezpośrednie zaspokajanie potrzeb.
Niniejszy Gminny Program Wspierania Rodziny na lata 2023 – 2025 stanowi realizację dyspozycji ustawowej i jest spójny ze strategią rozwiązywania problemów społecznych Gminy Słubice .
1.	Podstawą działań ujętych w programie są w szczególności regulacje obowiązujących ustaw:
-	Ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 447 ze zm.);
-	Ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.);
-	Ustawa z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 218 ze zm..
2.	Podstawa prawna działań
Artykuł 176 pkt 1 oraz art. 179 ust. 2 u.w.r.s.z.
II.	Diagnoza sytuacji demograficznej i społecznej
Diagnoza lokalna dotyczy funkcjonalności rodzin zamieszkujących w Gminie Słubice w zakresie pełnienia funkcji opiekuńczo – wychowawczych. Diagnoza została dokonana w oparciu o dane z Urzędu Miejskiego w Słubicach oraz z danych będących w posiadaniu Ośrodka Pomocy Społecznej w Słubicach. .
Punktem wyjścia do określenia zadań Gminnego Programu Wspierania Rodziny jest analiza danych o osobach i rodzinach objętych wsparciem Ośrodka Pomocy Społecznej w Słubicach. .
Dla potrzeb Programu opracowano kartę diagnostyczną, w której zawarto informacje podane w tabeli Nr 1.
Tabela nr 1.

           Wyszczególnienie	Rok 2021	
Liczba rodzin korzystających z pomocy społecznej	388	
Liczba rodzin korzystających ze świadczeń rodzinnych	611	
Liczba rodzin korzystających z Funduszu Alimentacyjnego	68	
Liczba rodzin korzystających z dodatku mieszkaniowego	188	
Liczba dzieci zamieszkujących w Gminie Słubice. 0 - 17 lat	3746	
Liczba osób bezrobotnych – zarejestrowanych w Urzędzie Pracy
w tym z prawem do zasiłku	123	

Z posiadanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach wynika, że na dzień 31 grudnia 2021r., że Gmina Słubice liczyła 19 943 mieszkańców.
Przyczyny i nasilenie trudnych sytuacji życiowych rodzin, pokazuje tabela nr 2.
Tabela nr 2.

Występujący problem	Liczba środowisk	
Ubóstwo	201	
Bezrobocie	136	
Długotrwała lub ciężka choroba	210	
Niepełnosprawność	133	
Bezradność w sprawach opiekuńczo – wychowawczych – rodzina niepełna	26	
Bezradność w sprawach opiekuńczo – wychowawczych – rodzina wielodzietna	2	
Alkoholizm/ problem alkoholowy	36	
Narkomania	5	
Trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego	4	
Zdarzenia losowe	0	

Wśród osób ubiegających się o wsparcie w ramach pomocy społecznej, ubóstwo i długotrwała lub ciężka choroba pozostają jako główne powody destabilizujące osoby i środowiska rodzinne. W 2021 r. wśród 388 rodzin korzystających z pomocy społecznej, problem długotrwałej lub ciężkiej choroby dotyczył 210 rodzin. Inne powody deficytów to m.in. już wspomniane ubóstwo a także bezrobocie, niepełnosprawność. .
Z danych Ośrodka Pomocy Społecznej w Słubicach wynika, że do końca 2021 roku z terenu Gminy Słubice z 3746 dzieci umieszczono .................... w rodzinach zastępczych, a .................... w domach dziecka. W 2021 r. zaewidencjonowano ponadto zawarcie 122 małżeństw i .................... rozwodów.
III.	Czas realizacji programu
Gminny Program Wspierania Rodziny został opracowany na lata 2023 - 2025.
IV.	Odbiorcy programu
Odbiorcami Programu są:
1)	Rodziny przeżywające trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo  -wychowawczych,
2)	Dzieci i młodzież, którym rodzina nie zapewnia należytej opieki,
3)	Przedstawiciele instytucji oraz służb pracujących na rzecz dzieci i rodzin.
V.	Cele główne i szczegółowe
* Cel główny programu:
Celem głównym Programu jest pomoc dla rodzin zamieszkujących na terenie Gminy Słubice w stwarzaniu optymalnych warunków do wychowywania dzieci w środowisku rodziny biologicznej oraz wspieranie rodzin dysfunkcyjnych w prawidłowym wypełnianiu obowiązków opiekuńczo – wychowawczych.
* Cele szczegółowe to:
-	podejmowanie działań profilaktycznych i edukacyjnych na rzecz rodziny;
-	wspieranie rodzin niewydolnych wychowawczo w celu przywrócenia prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie;
-	podejmowanie działań koordynujących wobec podmiotów zajmujących się rodzinami dysfunkcyjnymi;
-	pozostawienie dzieci i młodzieży w środowisku zamieszkania,
-	współpraca z instytucjami, stowarzyszeniami, organizacjami pozarządowymi na rzecz dziecka i rodziny,
-	wzmacnianie roli i funkcji rodziny,
-	wsparcie w rozwijaniu umiejętności opiekuńczo – wychowawczych rodziny,
-	podejmowanie działań na rzecz powrotu dziecka do rodziny naturalnej.
VI.	Przewidywane efekty realizacji Programu
Spodziewanym efektem realizacji Programu ma być: 
•	polepszenie sytuacji dziecka i rodziny,
•	 wzmocnienie lub przywrócenie poczucia bezpieczeństwa socjalnego, 
•	ograniczenie patologii społecznej,
•	 zminimalizowanie negatywnych zachowań oraz stworzenie skutecznego systemu wsparcia dla rodziny i dziecka.
VII.	Realizator programu:
Koordynatorem programu jest Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach w partnerstwie z:
-	Placówkami oświatowymi z terenu gminy Słubice
-	Urzędem Miejskim w Słubicach 
-	Starostwem Powiatowym w Słubicach 
-	Komendą Powiatową Policji,
-	Gminnym Zespołem Interdyscyplinarnym ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie,
-	Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Słubicach,
-	Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną w Słubicach,
-	Powiatowym Szpitalem w Słubicach,
-	Powiatowym Urzędem Pracy w Słubicach,
-	Kuratorami Sądowymi.

VIII.	Zadania w zakresie wspierania rodziny:

Lp.	Nazwa zadania	Partnerzy w realizacji zadania	
1.	Zapewnienie rodzinie przeżywającej trudności wsparcia i pomocy asystenta rodziny	Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach	
2.	Umożliwienie dostępu do poradnictwa specjalistycznego – psycholog, prawnik.	Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach 	
3.	Prowadzenie  Placówki Wsparcia Dziennego w Słubicach  	Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach	
4.	Finansowanie kosztów pomocy, o której mowa w art. 29 ust.2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ponoszonych przez rodziny wspierające.	Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach 	
5.	Współfinansowanie pobytu dziecka w rodzinie zastępczej	Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach 	
6.	Współfinansowanie pobytu dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej	Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach 	
7.	Współfinansowanie pobytu dziecka w rodzinnym domu dziecka	Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach 	
8.	Współfinansowanie pobytu dziecka w regionalnej placówce opiekuńczo - terapeutycznej	Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach 	
9.	Współfinansowanie pobytu dziecka w interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym	Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach 	
10.	Sporządzanie sprawozdań rzeczowo-finansowych z zakresu wspierania rodziny oraz przedstawienia potrzeb związanych z realizacją zadań dla Rady Gminy	Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach 	
11.	Prowadzenie monitoringu sytuacji dziecka z rodziny zagrożonej kryzysem lub przezywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczej	 Ośrodek Pomocy Społecznej w Słubicach, Policja, Zespół Interdyscyplinarny	

Dla realizacji zadań zakłada się następujące działania:
Pomoc i wsparcie Asystenta Rodziny. Wsparcie Interdyscyplinarne.
W pracy z rodziną ważna jest profilaktyka. Zakłada się zatem kluczową rolę asystenta rodziny, którego zadania będą polegały na:
1)	opracowanie i realizacja planu pracy z rodziną we współpracy z członkami rodziny i w konsultacji z pracownikiem socjalnym;
2)	udzielanie pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego;
3)	udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów socjalnych;
4)	udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów psychologicznych;
5)	udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów wychowawczych z dziećmi;
6)	wspieranie aktywności społecznej rodzin;
7)	motywowanie członków rodzin do podnoszenia kwalifikacji zawodowych;
8)	udzielanie pomocy w poszukiwaniu, podejmowaniu i utrzymywaniu pracy zarobkowej;
9)	udzielanie wsparcia dzieciom, w szczególności poprzez udział w zajęciach psychoedukacyjnych;
10)	podejmowanie działań interwencyjnych i zaradczych w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i rodzin;
11)	prowadzenie dokumentacji dotyczącej pracy z rodziną;
12)	dokonywanie okresowej oceny sytuacji rodziny, nie rzadziej niż co pół roku, i przekazywanie tej oceny,
13)	sporządzanie, na wniosek sądu, opinii o rodzinie i jej członkach;
14)	współpraca z jednostkami administracji rządowej i samorządowej, właściwymi organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami i osobami specjalizującymi się w działaniach na rzecz dziecka i rodziny;
15)	współpraca z zespołem interdyscyplinarnym lub grupą roboczą, o których mowa w art. 9a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, lub innymi podmiotami, których pomoc przy wykonywaniu zadań uzna za niezbędną;
wykonywanie innych czynności i obowiązków wynikających z ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Praca asystenta rodziny będzie również polegała na inicjowaniu i rekomendowaniu zadań zespołowych w skład których wchodzić będą m.in. asystent rodziny, pedagog, pracownik socjalny, przedstawiciel policji, kurator sądowy. Praca asystenta rodziny lub zespołu powinna skutkować trafniejszą diagnozą problemów środowiska rodzinnego, ustaleniem spójnego planu pomocy oraz uruchamiać mechanizmy współpracy z właściwymi instytucjami i służbami.
Poradnictwo specjalistyczne
Praca z rodziną może być prowadzona w formie konsultacji i poradnictwa specjalistycznego (psychologicznego, prawnego), treningu umiejętności wychowawczych dla rodziców, psychoedukacji, mediacji. Niezwykle ważnym elementem jest również dostęp rodziny do pomocy prawnej, szczególnie w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
Pomoc w formie rodzin wspierających
Pełnienie funkcji rodziny wspierającej może być powierzone osobom z bezpośredniego otoczenia rodziny i dziecka. Zadania rodziny wspierającej to m.in. pomoc w opiece nad dziećmi, prowadzeniu gospodarstwa domowego, wspólne spędzanie czasu wolnego. Pomoc ta będzie wynikać z przyjętego i zaakceptowanego planu pomocy rodzinie, a realizowana będzie na podstawie zawartej umowy. Rodzina wspierająca może otrzymać zwrot kosztów świadczonej pomocy, co zostanie określone w treści umowy.
W celu podniesienia skuteczności oddziaływania rodzin wspierających, należy zadbać o ich przygotowanie poprzez poradnictwo oraz szkolenie.
Partycypacja w kosztach umieszczenia dzieci w pieczy zastępczej
W przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo w rodzinnym domu dziecka gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki w wysokości:
-	10% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – w pierwszym roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej;
-	30% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – w drugim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej;
-	50% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – w trzecim roku i następnych latach pobytu dziecka w rodzinie zastępczej.

Działalność Placówki Wsparcia Dziennego. 
Głównym celem pracy realizowanej w Placówki jest stwarzanie prawidłowych warunków rozwoju oraz zapewnienie opieki wychowawczej dzieciom i młodzieży mającym problemy rodzinne, emocjonalne, szkolne, zagrożonym demoralizacją lub uzależnieniem, przejawiających zachowania problemowe, zapewnienie pomocy specjalistycznej oraz wspomaganie rodzin  niewydolnych wychowawczo i zagrożonych wykluczeniem społecznym. Placówka realizuje następujące zadania: pomoc w nauce, organizację czasu wolnego poprzez prowadzenie zajęć opiekuńczo-wychowawczych, profilaktycznych oraz treningów umiejętności, organizację zabaw i zajęć sportowych, stwarzanie warunków do rozwoju zainteresowań, kształtowanie postaw prospołecznych, prowadzenie edukacji i udzielanie wparcia dla rodzin, terapię pedagogiczną, psychologiczną, socjoterapię oraz inne zajęcia zgodnie z ustalonymi indywidualnymi programami korekcyjnymi podopiecznych. Placówka współpracuje z rodzicami lub opiekunami dziecka, placówkami oświatowymi, kuratorami, podmiotami leczniczymi oraz innymi podmiotami działającymi na rzecz dzieci oraz młodzieży i realizuje zadania kierując się dobrem dziecka oraz jego rodziny, z poszanowaniem praw dziecka oraz z zachowaniem zasady poufności.
IX.	Źródła finansowania programu:
1.	Środki własne Gminy Słubice
2.	Dotacje z budżetu państwa,
3.	Środki pozabudżetowe.
X.	Monitoring i ewaluacja
Prowadzenie ewaluacji i monitoringu realizacji Programu polega na bieżącym analizowaniu oraz corocznym porównywaniu wartości określonych w Tabeli 1 i 2 oraz danych dotyczących przemocy w rodzinie, umieszczenia dzieci w pieczy zastępczej. Ewaluacja ma na celu uzyskanie informacji czy kontynuować konkretne działania, czy je wzmożyć, czy też zmodyfikować.
Raport z ewaluacji i monitoringu programu będzie sporządzony przez OPS w Słubicach w terminie do dnia 31 marca każdego roku. W przypadku modyfikacji Programu założenia metodologii ewaluacji i monitoringu będą odpowiednio dostosowywane.